Almanya’da engelli atölyelerinde emek sömürüsü: Türk işçiden hukuk mücadelesi

Almanya’da engelli atölyelerinde emek sömürüsü: Türk işçiden hukuk mücadelesi
Yayınlama: 16.11.2026
5
A+
A-

Almanya’nın sosyal devlet vitrininin arkasında engelli çalışanların düşük ücretlerle üretim yaptığı atölyeler, bu kez Stuttgart’ta hukuk mücadelesiyle gündemde. Türkçe konuşmasının yasaklandığını, mobbinge uğradığını ve suç duyurularının yeterince araştırılmadan kapatıldığını öne süren Hüsnü ÇAm, işçi statüsü ve insanca yaşayabileceği bir ücret talebiyle mahkemeye başvurdu. Mücadele Federal Meclis’e kadar taşındı. Hedefte  işverenin yanı sıra engelli emeğini genel işçi haklarının dışında tutan sistem de var.

SOSYAL DEVLETİN GÖLGESİNDE UCUZ EMEK

Almanya’da engelli bireylerin toplumsal yaşama katılımı, eşitlik ve kapsayıcılık politikaları sık sık öne çıkarılıyor. Ancak bu söylemin arkasında yıllardır tartışılan bir çalışma düzeni bulunuyor. Engelli atölyelerinde, yani Werkstatt für behinderte Menschen (WfbM) bünyesinde üretime katılan binlerce insan, genel iş piyasasındaki çalışanlardan farklı bir hukuki statüye tabi tutuluyor. Bu statüde çalışanlar, yasal asgari ücret güvencesinden de yararlanamıyor.

Stuttgart’ta kilise bağlantılı bir kuruluş bünyesinde çalıştığını belirten Türk kökenli bir emekçi Hüsnü ÇAm, sömürü düzenine karşı hukuk mücadelesi başlattığını açıkladı.

Gazetemize ulaşan yazılı açıklamasında, her gün düzenli üretim yaptığını, sorumluluk üstlendiğini ve çalıştığı kuruma ekonomik değer kazandırdığını anlatan işçi, buna rağmen gerçek işçi statüsünden ve adil ücret hakkından mahrum bırakıldığını savundu.

Stuttgart İş Mahkemesi’nde (Arbeitsgericht Stuttgart) dava açtığını bildiren çalışanın talebi işçi statüsünün tanınması, emeğinin karşılığının ödenmesi ve ücretinin artırılması.

HAKKINI ARADI, TÜRKÇE KONUŞMASI YASAKLANDI İDDİASI

Ancak çalışanın anlattıkları düşük ücret tartışmasıyla da sınırlı değil. Haklarını aramaya başlamasının ardından iş yerinde sistematik baskı ve mobbinge uğradığını ileri süren işçi, bir sosyal görevlinin kendisine ana dili Türkçeyi konuşmayı yasakladığını da iddia etti. Uygulamayı insan onuruna ve Alman Anayasası’nın eşitlik ilkesine aykırı bulduğunu kaydeden Çam, sorumlular hakkında suç duyurusunda bulunduğunu açıkladı.

İddialar doğrulandığı takdirde, Almanya’nın engelli bireylere yönelik koruma ve kapsayıcılık politikalarının iş yerlerinde nasıl uygulandığına ilişkin ciddi sorular ortaya çıkacak.

HASTANEDE ZORLA İLAÇ, SAVCILIKTA TAKİPSİZLİK İDDİASI

Hüsnü ÇAm’ın açıklamasında iki ayrı olay ve iki savcılık dosyası da yer alıyor.

İlk olayın 6 Ekim 2026 tarihinde Stuttgart’taki bir hastanede yaşandığı belirtiliyor. Çalışan, polis memurlarının da bulunduğu sırada iradesi dışında ilaç uygulamasına maruz kaldığını öne sürüyor.

Elinde ambulans kayıtları ve tıbbi belgeler bulunduğunu söyleyen işçi, yaptığı suç duyurusunun Stuttgart Savcılığı tarafından polis kaydı bulunmadığı gerekçesiyle kapatıldığını belirtiyor. Söz konusu dosyanın numarası 3170 UJs 12519/26.

İkinci olay ise 12 Ekim 2026 tarihli. Çalışanın anlatımına göre iş yerinde, daha önce yaptığı suç duyurusuyla bağlantılı olarak iki polis memurunun da katıldığı bir görüşme gerçekleştirildi. Ancak bu olayla ilgili başvurusunun da tanıklar dinlenmeden, polis müdahalesine ilişkin kayıt bulunmadığı gerekçesiyle sonuçlandırıldığını ileri sürüyor. Bu dosyanın numarası ise 3170 UJs 12882/26.

Çalışan, Alman Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 152. maddesinin ikinci fıkrasına atıfta bulunarak soruşturma yükümlülüğünün gereği gibi yerine getirilmediğini savunuyor. Her iki olayla ilgili savcılık kararlarının içeriği ve soruşturma işlemleri henüz bağımsız olarak doğrulanmış değil.

MÜCADELE FEDERAL MECLİS’E TAŞINDI

Öte yandan Stuttgart’taki Türk çalışan, savcılık kararları karşısında geri adım atmadığını belirtiyor.

Stuttgart Başsavcılığı’na (Generalstaatsanwaltschaft) itirazda bulunduğunu açıklayan işçi, konuyu Almanya Federal Meclisi Dilekçe Komisyonu’na da (Petitionsausschuss des Deutschen Bundestages)  taşıdığını bildiriyor.

Talebi yalnızca kendi dosyalarının yeniden incelenmesi değil. Engelli atölyelerinde çalışan herkesin haklarının korunmasını, iş yerlerindeki mobbingin ve ana dili yasaklarının sona erdirilmesini, yargı makamlarının da delilleri eksiksiz değerlendirmesini istiyor.

SENDİKAYA DA TEPKİ: DAYANIŞMANIN ÜÇ AYLIK BEKLEME SÜRESİ Mİ VAR?

Hukuk mücadelesinin bir başka boyutunda ise Birleşik Hizmetliler Sendikası ver.di bulunuyor. Hüsnü Çam, sendikadan hukuki destek istediğini ancak üç aylık üyelik süresini tamamlamadığı ve davayı üyelik öncesinde açtığı gerekçesiyle hukuki temsil talebinin reddedildiğini açıklıyor. Söz konusu  yanıtı sendikal dayanışma anlayışıyla bağdaştıramayan işçi, şu soruyu yöneltiyor: “Gerçek dayanışma sadece takvim yapraklarına ve paragraflara mı bağlıdır?”

Hukuki temsilin sendika tüzüğündeki koşullara bağlı olabileceğini kabul eden çalışan, buna rağmen ayrımcılık ve mobbing iddiaları karşısında siyasi ve toplumsal dayanışma gösterilmesi için herhangi bir bekleme süresine ihtiyaç bulunmadığını savunuyor.

ENGELLİ EMEĞİ NEDEN ASGARİ ÜCRETİN DIŞINDA?

Stuttgart’taki söz konusu kritik  hukuk mücadelesi, Almanya’nın sosyal devlet anlayışındaki temel çelişkilerden birini yeniden gündeme getiriyor. Engelli bireylerin çalışma yaşamına katılımını sağlamak amacıyla kurulan WfbM atölyeleri, korumalı çalışma ortamları ve mesleki destek sunuyor. Ancak atölyelerdeki özel çalışma statüsü, genel iş piyasasında geçerli olan ücret ve işçi haklarının tamamını kapsamıyor.

Ortaya çıkan temel soru ise şu: Düzenli üretim yapan, sorumluluk üstlenen ve ekonomik değer yaratan bir insan neden emeğinin karşılığında genel asgari ücret güvencesinden yararlanamıyor? Dahası, hak arama sürecinde mobbing, ayrımcılık ve ana dili yasağıyla karşılaştığını ileri süren bir çalışanın iddiaları karşısında işverenin, sendikanın ve kamu kurumlarının sorumluluğu nerede başlıyor? Stuttgart’taki davanın sonucu henüz belli değil. İşverenin, ver.di’nin ve ilgili kamu makamlarının açıklamaları da alınmış değil. Ancak Türk çalışanın başlattığını bildirdiği hukuk mücadelesi, Almanya’nın sosyal devlet vitrininin arkasındaki çalışma koşullarını yeniden tartışmaya açıyor. “Emeğimiz görünmez değildir, haklarımız pazarlık konusu yapılamaz!”

IŞIN ERTÜRK – STUTTGART