Türk sivil toplumuna neler oluyor? Şeffaflık ve hesap verebilirlik ne alemde?

Göçün üzerinden 65 yıl geçti. Almanya’da yaklaşık dört buçuk milyon, Avrupa genelinde ise yedi milyondan fazla Türkiye kökenli insan yaşıyor. Yüzlerce dernek ve federasyon kuruldu. Buna rağmen birçok kurum hâlâ projeleriyle, üretimleriyle değil, genel kurul krizleri, ihraç tartışmaları, tüzük anlaşmazlıkları ve iç çekişmelerle gündeme geliyor.

Almanya’da yaşayan Türkiye kökenli toplum, güçlü bir sivil toplum ağı oluşturmuş durumda. Eğitimden kültüre, sanattan siyasete kadar yüzlerce kurum ortaya çıktı. Ancak aynı dönemde dikkat çeken başka bir manzara daha var.  Kamuoyuna yansıyan birçok tartışmada meselenin merkezinde sosyal projeler, gençlik çalışmaları, kültürel üretim ya da toplumsal katkılar olması gerekirken genel kurullar, üyelik krizleri, ihraç kararları, tüzük yorumları ve usul anlaşmazlıklarıyla karşımıza çıkıyor.

Beş kuşaktır Almanya’da yaşayan insanlarımızın kurduğu birçok kurumda aynı tartışmaların yıllardır tekrar etmesi düşündürücü ve mutlaka incelenmesi gereken bir olgu.

Peki neden?

Şundan… yıllar geçmesine rağmen genel kurul itirazları, üyelik krizleri, ihraç tartışmaları, tüzük yorumları ve usul anlaşmazlıkları gündemden düşmüyor.

Burada fikir ayrılıkları ya da ideolojik tartışmalardan söz etmiyoruz. Hatta keşke öyle olsa. Üstelik  demokratik toplumlarda görüş ayrılıkları doğaldır, zenginleşme sebebimizdir. 

Söz ettiğimiz kritik nokta, kuralların “herkes için” bağlayıcı olup olmadığıdır.

Bugün Almanya’da yaşayan Türkiye kökenli toplumun önündeki en önemli sorulardan biri de bu.

Kuralları, yalnızca karşı tarafa uygulamak için mi istiyoruz mesela?

Ya uygulamalara itiraz edenler,  gerçekten dinleniyorlar mı?

Bugün Almanya çapında güçlü bir şekilde varlık gösteren Avrupa’daki Türk sivil toplumunun önündeki en büyük sınavı “şeffaflık ve hesap verebilirlik” gibi görünüyor.

Oysa toplumun, kurumun, kişinin itibarı krizleri nasıl yönettiğiyle de ölçülür. Almanya’daki Türk toplumunun artık şu soruyla yüzleşmesi gerekiyor…

On yıllardır emek verilerek kurulan kurumlar neden zaman zaman kişilerin gölgesinde kalıyor?

Sürtüşmeler, tartışamalar kurumların ideallerini ve varoluş değerlerini savunmak ve korumak yerine “koşulsuz tarafgirliğe” dönüşmüş durumda.

Krizlerde tartışılanlar  topluma sunulan projeler olamıyor da  tüzükler, usuller, üyelikler ve kurumsal işleyiş biçimi oluyor.

Sözün özü Türk sivil toplum hayatı, enerjisini toplumun sorunlarına çözüm üretmek yerine kendi içinde sürtüşmelere ve hesaplaşmalara mı harcıyor, buna bakmak lazım.

Kamuoyuna zaman zaman yansıyan sürtüşmelerde dikkat çeken ortak nokta,  genel kurulların, tüzük yorumlarının, üyelik anlaşmazlıklarının, disiplin süreçlerinin ve yönetim krizlerinin konuşuluyor olması. Bazı genel kurullarda yaşanan gerginlikler, fiziki müdahale iddiaları, polis çağrılmasını ve sağlık ekiplerinin müdahalesini gerektiren olaylar, tartışmaların zaman zaman hangi boyutlara ulaşabildiğini de gözler önüne seriyor.

Elbette bütün kurumları,  yöneticileri ya da üyeleri kapsayan bir genelleme yapmak da mümkün değil. Ancak benzer başlıkların yıllardır farklı kurumlarda tekrar tekrar gündeme gelmesi, üzerinde ciddiyetle durulması gereken yapısal bir soruna işaret ediyor.

DENETLEME RAPORU RAFLARDA MI KALIYOR?

Denetim mekanizmalarının varlığı tek başına güçlü bir kurumsal yapının göstergesi sayılabilir mi?

Ya da asıl belirleyici olan, bu mekanizmaların gerçekten işletilip işletilmediği mi?

Denetim organlarının yönetime ilişkin eleştiri, uyarı ve değerlendirmeleri kurumsal işleyişe yön verebiliyor mu? 

Hatta bazı örneklerde “aklanmama” yönündeki tavsiye ve değerlendirmeler dahi beklenen karşılığı bulabiliyor mu? Yoksa bu raporlar zaman zaman yalnızca şeklen yerine getirilen süreçlere mi dönüşüyor?

Asıl tartışılması gereken konulardan biri de bu.

Şeffaflık yalnızca denetim raporu hazırlanmasıyla ilgili değil elbette o raporların kurumsal işleyiş içinde nasıl değerlendirildiğiyle de anlam kazanıyor. Aynı durum hesap verebilirlik için de geçerli. Denetim mekanizmalarının amacı kurumsal güveni güçlendirmek ve yönetime duyulan güveni artırmak mı, sormak gerekiyor.

Eleştiri ve itirazların doğal karşılanmadığı, denetim raporlarının yeterince dikkate alınmadığı ya da hesap verebilirlik taleplerinin karşılık bulmadığı ortamlarda kurumsal güvenin zedelenmesi kaçınılmaz hale gelebiliyor.

Öte yandan kamuoyuna yansıyan tartışmalarda dikkat çeken başka bir nokta da, bazı kurumlarda eleştirilerin kurumsal gelişimin bir parçası olarak değil, kurumun itibarına yönelik bir tehdit olarak algılanabilmesi.

Oysa demokratik işleyişin temelinde, eleştiri hakkının korunması kadar eleştirilerin hukuk ve tüzük çerçevesinde değerlendirilebilmesi de yer alıyor.

Tam da bu nedenle son dönemde farklı kurumlarda yaşanan tartışmalar, yalnızca ilgili kurumları değil, Avrupa’daki Türk sivil toplumunun kurumsallaşma kültürünü de yeniden tartışmaya açıyor.

Bu noktada akla şu soru geliyor…Kurumlarımız gerçekten “hesap vermekten çekinmeyen” yapılar mı, ne dersiniz?

İşte tam da bu nedenle şeffaflık, hesap verebilirlik ve bağımsız denetimin yalnızca tüzüklerde yer alan kavramlar olarak kalmadığı gün örgütlenmede bir adım daha ilerlemeyi başarmışız demektir.

Anımsatalım… güçlü kurumlar, eleştirenlerden değil, her zaman ve her durumda eleştirilere ve hak arayışına kulaklarını tıkayanlardan zarar görür. 

Hak, hukuk, demokrasi ve adalet konusunda yüksek sesle konuşanların, aynı ilkeleri kendi kurumlarında ne ölçüde yaşatabildikleri sorusu da artık daha fazla tartışılmayı hak ediyor.

Şimdilik buraya not düşmüş olalım.

IŞIN ERTÜRK – STUTTGART