Avrupa’dan Deniz Göktaş çıkışı: “Sanat cezalandırılamaza” 121 imza

Türkiye’de komedyen Deniz Göktaş’ın tutuklanması Avrupa’daki kültür, sanat ve basın dünyasında beklenenden çok daha geniş bir yankı yarattı. Sekiz ülkeden 121 yazar, gazeteci, çizer, tiyatrocu ve sanatçı ortak bir çağrıyla “Sanat ve mizah cezalandırılamaz” diyerek Göktaş’ın serbest bırakılmasını istedi. Farklı kuşaklardan ve farklı düşünce dünyalarından isimleri aynı metinde buluşturan çağrı, Avrupa’daki Türkiye kökenli kültür çevrelerinin son yıllardaki en geniş dayanışmalarından biri olarak değerlendiriliyor.

Türkiye’de ifade özgürlüğü, mizahın sınırları ve sanatın özgürlük alanına ilişkin tartışmalar sürerken, komedyen Deniz Göktaş’ın tutuklanması Avrupa’da da geniş yankı buldu.

Ancak bu kez dikkat çeken yalnızca yapılan açıklama değil, açıklamanın altında oluşan geniş birliktelik oldu.

Avrupa’nın farklı ülkelerinde yaşayan 118 gazeteci, yazar, şair, tiyatrocu, müzisyen, karikatürist ve sanatçı aynı çağrıda buluştu. 

Üstelik imzacılar tek bir siyasi çevrenin ya da homojen bir grubun temsilcilerinden oluşmuyor. Farklı dünya görüşlerine, farklı sanat anlayışlarına ve farklı kuşaklara mensup isimlerin Deniz Göktaş için ortak bir noktada birleşmesi, bildirinin en dikkat çekici yönlerinden biri.  

Ortak nokta ise mizahın ve sanatın cezai yaptırım korkusu olmadan var olabilmesi gerektiği düşüncesi oldu.

DENİZ GÖKTAŞ FARKLI SESLERİ AYNI ÇAĞRIDA BULUŞTURDU

Almanya, Belçika, Hollanda, Avusturya, Fransa, İsveç, İngiltere ve İsviçre’den gelen destek açıklamasında, Avrupa’daki Türkiye kökenli kültür ve sanat dünyasının çok farklı alanlarından isimler yer aldı.

Açıklamaya Almanya’nın ilk Türkiye kökenli kabare sanatçılarından Şinasi Dikmen, Atilla Cansever, İbrahim Yarar, Şaban Ol ve Hilal Nesin, halk ozanları Âşık Şahturna ve Ozan Emekçi, sanatçı Ferhat Tunç, rapçi Ezhel, gazeteci ve yazarlar Can Dündar, Aslı Erdoğan, Doğan Özgüden, İnci Tuğsavul, Osman Okkan, Gürsel Köksal, Işın Ertürk, Recai Aksu, Çağdaş Gökbel, Seda Şanlıer, Atilla Keskin,  Birol Kılıç, Süheyla Kaplan, Adil Yiğit, Erkan Pehlivan, yapımcı yönetmen Erhan Eren, şair Nihat Kemal Ateş, Haydar Eroğlu ve yazar Murat Tuncel, karikatüristler İsmail Doğan, Hayati Boyacıoğlu ve Erdoğan Karayel ile mizah yazarı Erdinç Utku’nun yanı sıra çok sayıda tiyatro yönetmeni, yazarlar, halk ozanları, müzisyenler ve karikatüristler destek verdi.

İmzacılar, Göktaş’ın hiciv geleneğinin bir temsilcisi olarak değerlendirilmesi gerektiğini vurgularken, sanatın cezalandırılmasının demokratik hukuk devleti anlayışıyla bağdaşmadığını ifade etti.

“SANATIN ÖZGÜR OLMADIĞI YERDE DEMOKRASİ EKSİK KALIR”

Ortak bildiride Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 10. maddesine dikkat çekilerek, ifade özgürlüğünün yalnızca toplumun kolay kabul ettiği düşünceleri değil, rahatsız eden, eleştiren ve sorgulayan ifadeleri de koruduğu hatırlatıldı.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin hiciv konusundaki kararlarına gönderme yapan imzacılar, mizahın tarih boyunca iktidarı, toplumu ve insanı sorgulayan önemli bir ifade biçimi olduğunun altını çizdi.

Açıklamada şu ifadelere yer verildi:

“Eleştiri, mizah ve sanat demokratik toplumlarda cezalandırılması gereken değil, korunması gereken alanlardır. Bir düşünceye katılmamak, onu cezai yaptırımla susturmanın gerekçesi olamaz.”

TOP ŞİMDİ AVRUPA’NIN ÜNLÜ KOMEDYENLERİNDE Mİ?

Deniz Göktaş için yükselen dayanışma çağrısının ardından gözler şimdi Avrupa’daki Türkiye kökenli mizah dünyasının geniş kitlelere ulaşan tanınmış isimlerine çevrildi.

Özellikle Almanya’da yıllardır hem Türk hem Alman seyircilerin büyük ilgi gösterdiği kabare ve stand-up sahnesinin temsilcilerinin bu tartışmaya nasıl yaklaşacağı merak ediliyor.

Alman mizah sahnesinin önemli isimlerinden Bülent Ceylan, Serdar Karibik ve farklı kuşaklardan Türkiye kökenli komedyenlerin ifade özgürlüğü ve mizah tartışmasına ilişkin bir değerlendirme yapıp yapmayacakları da kültür çevrelerinde takip ediliyor.

Tartışma artık  Deniz Göktaş’ın tutuklanmasıyla sınırlı görülmüyor. Avrupa’daki sanat çevreleri açısından konu, mizahın ve eleştirel sanatın sınırlarının nerede başlayıp nerede bittiği sorusuna dönüşmüş durumda.

AVRUPA İNSAN HAKLARI SÖZLEŞMESİ’NİN 10. MADDESİNE VURGU

Bildiride Türkiye’nin köklü mizah geleneğine de vurgu yapıldı.

Nasrettin Hoca’dan Karagöz ile Hacivat’a, Bektaşi fıkralarından Mevlânâ’nın hoşgörü anlayışına uzanan kültürel miras hatırlatılarak, sanatçıların cezai yaptırım korkusu olmadan üretim yapabilmesi gerektiği belirtildi.

İmzacılar, Deniz Göktaş hakkındaki tutuklama kararının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 10. maddesi ışığında yeniden değerlendirilmesini istedi.

Açıklamada şu çağrı yapıldı:

“Göktaş’ın temel hak ve özgürlükler çerçevesinde derhâl serbest bırakılmasını bekliyor, kutuplaşmanın yerini yeniden barışa, hoşgörüye ve özgür düşünceye bıraktığı demokratik bir gelecek diliyoruz.”

Avrupa’nın farklı ülkelerinden yükselen bu çağrı, yalnızca bir komedyene destek açıklaması değil, aynı zamanda mizahın, sanatın ve ifade özgürlüğünün sınırlarına ilişkin Avrupa’dan yükselen ortak bir duruş olarak kayda geçti.

ORTAK BİLDİRİNİN TAM METNİ VE İMZACI LİSTESİ

“Deniz Göktaş Serbest Bırakılsın!

Avrupa’da yaşayan yazarlar, çizerler, gazeteciler ve sanatçılar olarak; 

düşünce ve ifade özgürlüğünü, sanatı ve mizahı demokratik yaşamın ayrılmaz parçaları olarak görüyoruz.

Toplumu düşündüren, güldürürken sorgulatan mizah, demokratik yaşamın vazgeçilmez unsurlarından biridir. Sanatçılar ve mizahçılar, tarih boyunca iktidarı, toplumsal çelişkileri ve gündelik hayatı eleştiren eserler üretmiş; bu üretim, ifade özgürlüğünün en önemli alanlarından biri olmuştur.

Eleştiri, mizah ve sanat, demokratik toplumlarda cezalandırılması gereken değil, korunması gereken alanlardır. Bir düşünceye katılmamak, onu cezai yaptırımla susturmanın gerekçesi olamaz. Hukukun temel ilkeleri; masumiyet karinesi, adil yargılanma hakkı ve ölçülülük ilkesinin her koşulda gözetilmesini gerektirir.

Türkiye’nin de taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 10. maddesi uyarınca ifade özgürlüğü; yalnızca beğenilen ya da zararsız görülen düşüncelerin değil, rahatsız edici, eleştirel ve mizahi ifadelerin de güvencesidir. Sanatın ve mizahın özgür olmadığı bir toplumda demokrasinin de eksik ve güdük kalması kaçınılmazdır. Nitekim Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Eon v. France kararında, hicvin abartı ve kışkırtma unsurları taşıyan meşru bir ifade biçimi olduğunu, bu tür ifadelerin cezalandırılmasının ise demokratik kamusal tartışma üzerinde caydırıcı bir etki yaratacağını vurgulamıştır.

Susmayan mizah, susturulamayan düşüncedir.

Dünyaya mal olmuş bir halk filozofu ve mizah ustası olan Nasrettin Hoca’yı yetiştiren, Nasrettin Hoca ve Bektaşi fıkralarıyla kıvrak zekasını ve hoşgörüsünü sergileyen, Mevlana gibi bir hoşgörü sembolünün filizlendiği, Karagöz ile Hacivat’ın doğduğu, Anadolu’da sanatçılar ve mizahçılar cezai yaptırım korkusu olmadan kendilerini özgürce ifade edebilmelidir. 

Bu nedenle,  Osmanlı’da Diyojen (1870) ile modern yazılı mizahın kurumsallaştığı bir kültürün mirasçıları olarak tüm demokratik kamuoyunu; ifade özgürlüğüne, hukukun üstünlüğüne ve adil yargılanma hakkına sahip çıkmaya davet ediyor, Deniz Göktaş hakkında verilen tutuklama kararını, ifade özgürlüğü açısından kaygı verici buluyor ve kınıyoruz.

Özgür bir toplumun, eleştiri ve mizahla barışık bir toplum olduğuna olan inancımızı yineliyor;  Kararın Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 10. maddesi ışığında yeniden değerlendirilmesini  talep ediyoruz.

Son gösterisinde kullandığı bazı mizahi ifadeler gerekçe gösterilerek “Cumhurbaşkanına hakaret” ve “dini değerleri alenen aşağılama” suçlamalarıyla tutuklanan Göktaş’ın temel hak ve özgürlükler çerçevesinde hemen salıverilmesini bekliyor, kutuplaşmanın yerini tekrar barışa ve hoşgörüye bıraktığı, özgür düşüncenin egemen olduğu neşeli bir gelecek diliyoruz.

Kamuoyuna saygıyla duyururuz.”

İlk imzacılar:

1-İbrahim Yarar (Tiyatro Yönetmeni- Hollanda)

2- Erdinç Utku (Mizah Yazarı ve Tiyatro Yönetmeni – Belçika)

3- Aşık Şahturna (Halk Ozanı- Aktivist)

4- Ezhel (Rapçi – Almanya)

5- Doğan Özgüden (Gazeteci, Yazar – Belçika)

6- İnci Tuğsavul (Gazeteci, Yazar – Belçika)

7- Can Dündar (Gazeteci Yazar – Almanya)

8- Ozan Şiar (Yazar- Sanatçı, Şair ve Gazeteci – Almanya)

9- Haydar Eroğlu (Şair – Hollanda)

10- İsmail Doğan (Karikatürist – Belçika)

11- Birol Kılıç (Yayıncı Yazar – Avusturya)

12- Gürsel Köksal (Gazeteci Yazar – Almanya)

13- Attilla Keskin (Yazar- Almanya)

14- Erdoğan Karayel (Karikatürist – Almanya)

15- Ali Cabbar (Sanatçı ve Yazar – Belçika)

16- Nihat Kemal Ateş (Şair – Belçika)

17- Tanar Çatalpınar (Sanatçı – Belçika)

18- Sibel Dinçer (Tiyatrocu Müzisyen – Belçika)

19- Atilla Cansever ( Theater Ulüm Tiyatro Yönetmeni – Almanya)

20- Mehmet Tanlı (Gazeteci – Almanya)

21- Mehmet Emin Alkanlar (Gazeteci-Hollanda)

22- Adil Yiğit, (Gazeteci – Almanya)

23- Süheyla Kaplan  (Gazeteci – Almanya)

24-Ufuk Evlâ Bostan (Gazeteci – Almanya)

25- Ali Bağseven (Sanat Organizatörü – Belçika)

26- Doç.Dr. Hıdır Eren Çelik (Yazar – Almanya)

27- Murat Çakır (Yazar – Almanya)

28- Murat Saydam (Şair Yazar Radyo Programcısı – Belçika)

29- Selçuk Şahin Polat (Yazar – Almanya)

30- Ferman F. Karayığit (Tiyatro Yönetmeni – Almanya)

31- Kasım Palabıyık (Tiyatro Oyuncusu – Almanya)

32-Leyla Dönmez Suveren ( Ressam – Almanya)

33-Ali Temiz (Müzisyen – Almanya)

34- Nida Sevindik (Oyuncu – Almanya)

35- Meryem Ağgül (Oyuncu – Almanya)

36- Nuhmettin Karagül (Tiyatro Grubu Yöneticisi – Almanya)

37- Serpil Yıldız ( Oyuncu – Almanya)

38- Pakize Palabıyık ( (Tiyatro Grubu Yöneticisi – Almanya)

39- Maviṣ Güneșer (Müzisyen – Almanya) 

40- Reyhan Kuyumcu (Yönetmen – Almanya)

41- Fatma Çiftçi (Oyuncu- Almanya)

42- Gülşure Keskin (Müzisyen – Almanya)

43- Taner Tanrıverdi (Müzisyen – Almanya)

44- Orhan Çelik (Yazar- Almanya)

45- Ümmü Yılmaz (Oyuncu – Fransa)

46- Nurcan Keskin (Tiyatrocu – Almanya)

47- Mehmet Esatoğlu (Tiyatro Yönetmeni- Almanya/Türkiye) 

48- Sevim Tarhan (Șair/Yazar – Almanya)

49- Ali Riza Korkut (Tiyatrocu/Eğitmen – Almanya)

50- Erdal Boyoğlu (Yazar- Almanya)

51- Ali Haydar NERGİS (Gazeteci – İsveç)

52- Faruk Eskioğlu (Gazeteci Yazar – İngiltere)

53- İbrahim Eroğlu (Yazar/Şair – Hollanda)

54- Yalçın Baykul (Yazar – Almanya)

55- Arif Bektas (Gazeteci – İngiltere)

56- Hasan Boz (Gazeteci Yazar – İngiltere)

57- Sedat SARICI (Müzisyen Yazar – İngiltere)

58- Fergül Yücel (Heykeltraş Yazar – İngiltere)

59- Nevzat Çopur (Ressam – Belçika)

60- Kadir Kankılıç ( Besteci Müzisyen – Belçika)

61- Cemal Bozoğlu ( Gazeteci – Almanya)

62- Mevlüt Asar (Yazar – Almanya)

63- Prof. de. H. Neşe Özgen (Yazar – Almanya)

64-Zeki Rüzgar ( Gazeteci – Almanya)

65- Cem Duman (Yayıncı-Yazar-Hollanda)

66- Medine Durmann (Gazeteci – Almanya)

67- Aslı Filiz (Ressam -Almanya)

68- Kazım Gündoğan (Araştırmacı Yazar – Almanya)

69- Ozan Emekçi (Halk Ozanı – Almanya)

70- Ümit Kaya (Şair Müzisyen – Almanya)

71- Şükrü Yıldız (Gazeteci – Almanya)

72- Kenan Taşkesen (Tiyatrocu – Almanya) 

73- Zerrin Buğday ( Müzisyen – Almanya) 

74- Işın Ertürk (Gazeteci – Almanya)

75- Ferhat Tunç (Sanatçı – Almanya) 

76- Hasan Hayri Ateş (Yazar – Almanya)

77- Yaşar Kahraman ( Müzisyen – Almanya)

78- Seher Yeğin (Yazar – Almanya)

79- İlhan Atasoy (Kabaretist ve yazar – Almanya )

80- Canan Kayışlı (Yazar- Almanya)

81- Kazım Cumert (Yazar- Hollanda)

82- Cemal Akça (Yazar, Fotoğraf Sanatçısı- Hollanda)

83-Recai Aksu (Gazeteci,- Almanya)

84- Ahmet Sefa  (Yazar- Hollanda)

85- Aytekin Kılıç (Saz Sanatçısı- Belçika)

86- Kamil Aydemir (Şair- Hollanda)

87- Bülent Kaya (Yazar – İsviçre)

88- Agop Yıldız (Halk Ozanı- Hollanda)

89- Sırrı Ayhan (Yazar- Almanya)

90- Serap Varan (Şair- Hollanda)

91- Cahide Özer (Şair- Almanya)

92- Gani Cansever (Şair Halk Ozanı- Almanya)

93- Ali Yıldırım (Yazar, Sanatçı- Hollanda)

94- Sabri Varan (Yazar Fotoğraf Sanatçısı – Almanya)

95- Yaşar Çiçekdemir (Yazar- Hollanda)

96- Murat Tuncel (Yazar Gazeteci- Hollanda)

97- Ali Gümüş (Şair- Hollanda)

98- İrfan Erdoğan (Yazar- Almanya)

99- Halit Umar (Yazar, Şair- Hollanda)

100- Hilal Nesin (Tiyatrocu ve Yazar – Fransa)

101- Şinasi Dikmen (Kabaretist ve yazar – Almanya)

102- Şaban Ol (Tiyatro Yönetmeni ve Yazar – Hollanda)

103- Hıdır Murat Doğan  (Sanatçı Yazar – Almanya)

104- Mustafa Temel (Gazeteci -Almanya)

105- Selma Koçiva (Yazar- Almanya)

106-Mehmet Tas (Yazar – İngiltere)

107- Hayati Boyacıoğlu (Karikatürist – Almanya)

108- Osman Okkan (Gazeteci – Almanya)

109- Selman Şimsek (Şair, Yazar, Yayıncı- Hollanda)

110- Gülnar Meral (Şair, Tiyatro Sanatçısı- Hollanda)

111- Berin Uyar (Yazar – Almanya)

112- Nilüfer Yıldırım (Şair- Hollanda)

113- Erkan Pehlivan (Gazeteci – Almanya)

114- Seda Şanlıer (Gazeteci- İsveç)

115- Yener Orkunoğlu – (Yazar – Almanya)

116- Çağdaş Gökbel (Gazeteci Yazar – İrlanda)

117- Vicdan Özerdem( Yazar – Almanya)

118- Sultan Karataş( Şair yazar – İngiltere)

119- Olcay Jennings (Çevirmen – İngiltere)

120- Aslı Erdoğan (Yazar – Almanya)

121- Erhan Eren (Yapımcı-Yönetmen Almanya)

YENİ POSTA –  FRANKFURT